Eucharistie als bron en hoogtepunt

Welke plaats neemt de eucharistie in een parochie of een religieuze gemeenschap in?

Met Witte Donderdag vieren wij de instelling van het Laatste Avondmaal en dus de instelling van de eucharistie en het priesterschap. Het Tweede Vaticaans Concilie leert dat de eucharistie de bron en het hoogtepunt is van het integrale kerkelijke leven. In elke katholieke gemeenschap, zoals een parochie of een religieuze gemeenschap, neemt de eucharistie dus een onvervangbare plaats in. Alle brieven en documenten van pausen en bisschoppen herhalen deze theologische grondgedachte. 

Toch zijn er die beweren dat een communiedienst op zondag evenwaardig is aan de eucharistie en dit alternatief voorstellen als het nieuwe normaal. Deze stelling is echter onverzoenbaar met de theologische traditie van de katholieke Kerk en dus onjuist – en wel om verschillende redenen.

Ten eerste relativeert deze stelling de unieke en onvervangbare plaats van de eucharistie als bron en hoogtepunt van het integrale kerkelijke leven in de plaatselijke gemeenschap. Een communiedienst voorstellen als een gelijkwaardig alternatief voor de eucharistie is een theologische deviatie in de richting van het protestantisme. Christus komt persoonlijk en reëel aanwezig en tegenwoordig in de gaven van brood en wijn tijdens de eucharistieviering. Dat is niet zo tijdens een communiedienst. Het is dus theologisch onjuist om de betekenis van de eucharistie te degraderen als een evenwaardig alternatief van een liturgische samenkomst met communie-uitreiking. 

Ten tweede relativeert deze stelling op termijn ook de betekenis en plaats van het gewijde priesterschap. Zonder gewijde priester is er geen eucharistie mogelijk. Een katholieke gemeenschap kan haar bron en hoogtepunt dus alleen actueel en reëel beleven wanneer een gewijde priester de eucharistie voorgaat. Indien een communiedienst beleefd wordt als een gelijkwaardig alternatief van de eucharistie, is op termijn een lekenvoorganger een gelijkwaardig alternatief van een gewijde priester. Maarten Luther was zeer overtuigd van deze stelling. Bovendien beleven wij, priesters, ons ambt wel wat rijker dan een hostie-automaat om communiediensten te kunnen organiseren.

Uiteraard – ten derde – kampen we in heel West-Europa met een reëel priestertekort, dat alleen maar nijpender dreigt te worden. Veel parochies, ook in Vlaanderen, moeten het stellen zonder priester. Toch gelden hier dezelfde principes als in een harmonieus huisgezin met een vader, een moeder en kinderen. Plots valt papa of mama weg. Kan je de kinderen dan voorhouden dat hun gezin zonder papa of mama evenwaardig is als een gezin met papa of mama? Zo is dat ook met een katholiek huisgezin als een parochie of een religieuze gemeenschap. Zonder priester en dus zonder eucharistie is niet hetzelfde – laat staan evenwaardig – als met priester en met eucharistie. 

Katholieken die de eucharistie als bron en hoogtepunt van hun christelijk leven en spiritualiteit ernstig nemen, zijn bereid om zich te verplaatsen. De eucharistie is hen die moeite en dat offer waard. En wanneer ze dat om persoonlijke redenen niet meer kunnen, beleven ze een communiedienst hoogstens als een noodoplossing en een lapmiddel, maar nooit als een evenwaardig alternatief. Misschien kunnen we wat leren van de martelaren uit de kerkgeschiedenis, die de eucharistie moesten ontberen wegens vervolging of discriminatie. Zij leerden eucharistisch vasten. Nooit stelden zij de unieke betekenis van de eucharistie in vraag. Alleen al uit respect voor de zelfgave van hun leven is het ongeoorloofd om de theologische betekenis van de eucharistie te relativeren of te minimaliseren. 

Priester Tim Peeters